Διάλογος για τη γυναίκα, την ασφάλεια, την άμυνα και την ειρήνη έγινε στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου στην Ελλάδα, στις 14 Μαρτίου 2025, με αφορμή την Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας. Η εκδήλωση: “Γυναίκα, Ασφάλεια, Άμυνα, Ειρήνη”, συνδιοργανώθηκε με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στην Ελλάδα και το Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων. Ο στόχος της συζήτησης ήταν να διερευνηθεί η συμμετοχή των γυναικών στις ειρηνευτικές διαδικασίες και τη λήψη αποφάσεων τόσο κατά τις συγκρούσεις όσο και μετά από τη λήξη των συγκρούσεων. Επίσης μέρος του στόχου είναι να αναδειχθούν οι γυναίκες ως ουσιαστικοί παράγοντες τόσο για τη δόμηση ειρήνης όσο και για την ανάκαμψη μετά τις συγκρούσεις, μέσα από πολιτική και ανθρωπιστική δράση.
Η συζήτηση στρογγυλής τραπέζης διοργανώθηκε βάσει της κεντρικής θεματικής για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας 2025, όπως παρουσιάζεται από την επιτροπή FEMM και τις πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: «Ενίσχυση της ατζέντας Γυναίκα, Ειρήνη, Ασφάλεια – Διασφαλίζοντας τα δικαιώματα των γυναικών στην άμυνα, την ασφάλεια και την οικοδόμηση της ειρήνης». Καθοριστικής σημασίας καθίσταται η προστασία των γυναικών και των κοριτσιών σε συγκρουσιακά και μετασυγκρουσιακά περιβάλλοντα από την εμπορία ανθρώπων, την εκμετάλλευση και τη χρήση του βιασμού ως όπλο πολέμου.
Η εκδήλωση άρχισε με κεντρική ομιλία από τον επιτετραμμένο της πρεσβείας της Πολωνίας στην Ελλάδα Wojciech Ponikiewski, εκ μέρους της εκ περιτροπής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Στη συζήτηση έλαβαν μέρος οι ευρωβουλευτές Νικόλας Φαραντούρης, μέλος της επιτροπής του ΕΚ SEDE για την Ασφάλεια και Άμυνα, και Έλενα Κουντουρά, μέλος της επιτροπής του ΕΚ FEMM για τα Δικαιώματα των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων, ο επικεφαλής του Τμήματος Ισότητας του Υπουργείου Εξωτερικών Γραφείου Γενικής Γραμματέως Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης, η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην Ελλάδα και την Κύπρο Μαριάννα Ναθαναήλ, η εκτελεστική διευθύντρια του ΙΔΙΣ Ινώ Αφεντούλη και η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ActionAid Hellas Χριστίνα Καράμπελα.
Με βάση το ‘Gender Equality Index 2024’ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ελλάδα είναι στην 25η θέση, συγκεντρώνοντας 58,0 βαθμούς στους 100. Οι εκδηλώσεις και οι συζητήσεις, στις οποίες οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά καταθέτοντας το έργο και τις εμπειρίες τους, επιβεβαιώνουν την εφαρμογή του σχεδίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δράσεις με συμβολή των γυναικών στη δημόσια σφαίρα για την άμυνα, την οικοδόμηση ειρήνης και την ασφάλεια είναι έμπρακτη απόδειξη ότι η πορεία εξέλιξης είναι γεγονός.
Καίριο ζήτημα της καθημερινότητας ενός πολίτη είναι η διαχείριση των οικονομικών ζητημάτων. Η κατάσταση των οικονομικών σου μπορεί να ανεβάζει ή να δυσκολεύει τη συναισθηματική σου διάθεση. Τι βήματα μπορείς να κάνεις για να ανταποκρίνεσαι σε αυτό; Για βασικά βήματα τα οποία χρειάζεται να γίνουν σχετικά με τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης απευθυνθήκαμε στη Χρηματοοικονομική και Ασφαλιστική Σύμβουλο και Συγγραφέα προσωπικής και οικονομικής ανάπτυξης, Κωνσταντίνα Κοντομάρη. Η Κωνσταντίνα Κοντομάρη, μας λέει ότι υπάρχουν δυο δρόμοι οδηγούν στην οικονομική αφθονία ο πρακτικός και ο πνευματικός. Αξίζει να έχουμε εφόδια και για τους δυο.
Σύμφωνα με την Κ. Κοντομάρη υπάρχουν 4 σημαντικά στάδια οικονομικής ελευθερίας. Αυτά είναι: η καταγραφή εσόδων και εξόδων, η αποταμίευση, η αποπληρωμή χρεών και οι αποταμιεύσεις – επενδύσεις. Η οργάνωση των οικονομικών, όπως και βελτίωση της οικονομικής μας κατάστασης χρειάζεται επίσης γνώσεις και εφόδια. Η εκπαίδευση αυτή αρχίζει από όταν είμαστε στην παιδική ηλικία. Η Κ. Κοντομάρη έχει δημιουργήσει ένα βιβλίο με οικονομικές δεξιότητες κατάλληλο για παιδιά το: “Μικροί Ήρωες Μεγάλοι Ηγέτες”. Το βιβλίο αυτό έχει ήδη βραβευτεί στην κατηγορία του και είναι διαθέσιμο για τις οικογένειες. Η Κ. Κοντομάρη μας πληροφορεί: «Έννοιες όπως είναι κερδίζω, αποταμιεύω, καταναλώνω, δανείζομαι, ασφαλίζομαι, επενδύω, προσφέρω είναι βασικές για την αύξηση κεφαλαίων, δημιουργία παθητικού εισοδήματος και σχεδιασμού οικονομικού πλάνου ζωής ώστε να υπάρχει ισορροπία μεταξύ αναγκών και επιθυμιών.» Χρειάζεται να έχουμε πληροφόρηση και εξοικείωση με τους όρους, προκειμένου να έχουμε καλύτερη διαχείριση και ανάπτυξη των οικονομικών υποθέσεων.
Αναφορικά με τα παιδιά, για τα οποία η Κ. Κοντομάρη έχει αναπτύξει εξειδικευμένα προγράμματα και σημειώνει ότι: «Αναπτύσσοντας συγκεκριμένες δεξιότητες ενισχύεται το οικονομικό μέλλον που μπορεί να φαντάζει μακρινό όμως είναι το παρόν που αποφασίσαμε να φροντίσουμε με τις σωστές αποφάσεις σήμερα. Η εκμάθηση οικονομικών δεξιοτήτων στα παιδιά είναι αναγκαία για την καλλιέργεια και ανάπτυξη όχι μόνο για την οικονομική ευημερία τους αλλά και για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων μέσα στο οικογενειακό, εκπαιδευτικό και εργασιακό περιβάλλον.» Συνεπώς, η εκμάθηση οικονομικών δεξιοτήτων από τα χρόνια που το παιδί είναι στο σχολείο, συμβάλλει σε πολλαπλά επίπεδα.
Στη σωστή διαχείριση και τις ορθότερες αποφάσεις συντελεί επίσης η ψυχολογία και η ψυχική διάθεση. Είναι καθοριστικής σημασίας, το πώς αρχίζω την ημέρα μου. Έχει διαφορά όταν αρχίζω με καλή διάθεση. Πληθώρα επιστημονικών ερευνών και άρθρων μας πληροφορούν ότι όταν αρχίζουμε με καλή ψυχική διάθεση, όπως για παράδειγμα, η κατάσταση της ευγνωμοσύνης προσελκύουμε όλο και περισσότερες επιθυμητές καταστάσεις. Έτσι λοιπόν έχουμε καλύτερη αντίληψη και λαμβάνουμε καλύτερες αποφάσεις και για τα οικονομικά μας. Αν αισθάνεσαι ότι η ποιότητα της καθημερινότητάς σου χρειάζεται βελτίωση, καλό είναι να αρχίζεις από την ευγνωμοσύνη και να εστιάζεις σε αυτά που ήδη έχεις. Έτσι θα έχεις πιο καθαρή αντίληψη για να παρατηρήσεις τα ενδεχόμενα και να λάβεις τις κατάλληλες αποφάσεις, είτε είσαι σε αρχικό στάδιο και θέτεις τις βάσεις, είτε θέλεις να κάνεις το επόμενο βήμα.
Ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα ενός ανθρώπου να «συντονίζεται» με ένα άλλο άτομο: να αισθάνεται τα συναισθήματά του και να αντιλαμβάνεται την προοπτική του. Η έρευνα σχετικά με την ενσυναίσθηση έχει εντοπίσει την έντονη ικανότητά του ανθρώπου να διαβάζει τους άλλους ανθρώπους. Καθρεφτίζοντας ή μιμούμενοι διακριτικά τις εκφράσεις του προσώπου άλλων ανθρώπων, σύμφωνα με τις έρευνες, καταλαβαίνουμε τι βιώνουν. Αν δούμε κάποιον άνθρωπο να κλαίει, μπορεί να νιώσουμε τα μάτια μας να δακρύζουν, ενώ αν τους δούμε να συνοφρυώνονται, κάνουμε το ίδιο, καταδεικνύει σουηδική έρευνα. Στην πραγματικότητα, μια μελέτη έδειξε ότι εάν κάνετε μπότοξ ανάμεσα στα φρύδια σας και δεν μπορείτε να αντικατοπτρίσετε τις εκφράσεις κάποιου άλλου ανθρώπου, η ικανότητά σας να ερμηνεύετε γρήγορα τα συναισθήματά του ανθρώπου αυτού, μπορεί να επηρεαστεί.
Πληροφορίες υπάρχουν στην παγκόσμια ερευνητική κοινότητα σχετικά με τα χαρακτηριστικά των εκφράσεων του προσώπου των ανθρώπων, κατά την επικοινωνία. Αυτό το post, γράφεται με βάση το άρθρο ‘Does Your Voice Reveal More Emotion Than Your Face?’ από την Emma Seppala στο Greater Good Magazine. Tι συμβαίνει με τη φωνή; Όταν μιλάτε με κάποιον άνθρωπο στο τηλέφωνο, για παράδειγμα, μπορεί να είναι πιο πιθανό να παρατηρήσετε εάν αναπνέει γρήγορα, αν «ακούγεται» νευρικός ή αν η ομιλία του είναι μονότονη και ακούγεται χαμηλά ή κουρασμένα. Μπορείτε επίσης σχετικά εύκολα να ανιχνεύσετε τα επίπεδα του ενθουσιασμού, από τις εναλλαγές της φωνής, όταν κάποιος μιλάει με υψηλό τόνο και γρήγορο τρόπο.
Στην πραγματικότητα, η αναγνώριση συναισθημάτων μέσα από τη φωνή, έχει μια ξεχωριστή περιοχή του εγκεφάλου από την αναγνώριση του συναισθήματος από το πρόσωπο, σύμφωνα με μια μελέτη απεικόνισης εγκεφάλου. Όταν δύο άνθρωποι μιλούν και καταλαβαίνουν αληθινά ο ένας τον άλλον, μια άλλη μελέτη απεικόνισης εγκεφάλου πρότεινε, συμβαίνει κάτι πολύ θεαματικό: ο εγκέφαλός τους κυριολεκτικά συγχρονίζεται. Είναι σαν να χορεύουν παράλληλα, η εγκεφαλική δραστηριότητα του ακροατή αντικατοπτρίζει αυτή του ομιλητή με μικρή καθυστέρηση. Καθώς παρατηρείται ότι αυτές οι ικανότητες ενυπάρχουν στους ανθρώπους, μέσα στην κοινωνία υπάρχει και το περιθώριο να καλλιεργηθούν. Επομένως μπορούμε οι άνθρωποι να δημιουργήσουμε μια επικοινωνία που μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε καλύτερες σχέσεις, αλλά και σε περισσότερη συμπόνια.
Μονοπάτι για το 2025: Οικολογία, Βιωσιμότητα, Ανθρωπισμός, Αρμονία.
Το 2025 φέρνει στο φως τη στιγμή για έναν κόσμο πιο βιώσιμο, δίκαιο και ανθρωποκεντρικό. Η ποιότητα ζωής στον πλανήτη μας σχετίζεται με την ισορροπία ανάμεσα στην οικολογία και την κοινωνία. Βασικοί Άξονες: άνθρωπος, περιβάλλον και πολιτισμός. Αναπόσπαστο μέρος αυτών είναι ο κόσμος των επιχειρήσεων, που φαίνεται ότι χρειάζεται να έχουν ενεργό ρόλο στην προστασία και τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Στο κέντρο της δράσης τίθεται και ο τομέας της εκπαίδευσης, που είναι κλειδί για τη διαμόρφωση των κοινωνικών δομών. Περπατώντας στο μονοπάτι που ανοίγει αυτό το έτος, κατέγραψα τους παρακάτω σταθμούς, που θα απασχολήσουν μέσα στο 2025.
Ανθρωπιστικό έργο: Η οικολογία συνδέεται με τον ανθρωπισμό. Η ενίσχυση ευπαθών ομάδων, η δημιουργία ίσων ευκαιριών και η διασφάλιση της πρόσβασης σε στοιχεία βασικών αναγκών για όλους είναι κεντρικά σημεία για μια βιώσιμη κοινωνία.
Δικαιοσύνη και Αλληλεγγύη: Οι δύο αυτές αξίες συντελλούν στην συνοχή της κοινωνίας και στην ενίσχυση των ανθρώπων στον πλανήτη. Συνδέονται με την συνύπαρξη των ανθρώπων στις κοινότητες και με τα βήματα που γίνονται για τη βιωσιμότητα. Η δικαιότερη κατανομή των φυσικών πόρων και η προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, σε συνδυασμό με την αλληλεγγύη προς τους πιο ευάλωτους, δημιουργούν έναν κόσμο περισσότερο βιώσιμο.
Μέτρο: Σε μια εποχή που μας καλεί να αναλογιστούμε τη διανομή και διαχείριση των πόρων, με όσο περισσότερο αποτελεσματικό τρόπο είναι δυνατό να γίνει, η αντίληψη του μέτρου φαίνεται να συμβάλλει στη βιωσιμότητα. Η μείωση των αποβλήτων, η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η υιοθέτηση νέων σχετικών συνηθειών, μας φέρνουν πιο κοντά στη φύση και στην αρμονία.
Συναισθηματική υγεία: Η σύνδεση με τη φύση και με τα συναισθήματά μας, όπως και οι ανθρώπινες σχέσεις βασισμένες στην ειλικρίνεια και την κατανόηση είναι συστατικά για την ψυχική μας ισορροπία. Μια κοινωνία που φροντίζει το περιβάλλον, φροντίζει και τους ανθρώπους της.
Νόημα και Λόγος: Κάθε δράση μας ενέχει νόημα και εξυπηρετεί ένα σκοπό. Με τον ορθό λόγο, την επικοινωνία και τον διάλογο, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια κοινή βάση συνεννόησης για το πώς θα επιτύχουμε τους στόχους μας για βιωσιμότητα.
Όραμα: Το όραμα για ένα οικολογικό και βιώσιμο μέλλον μπορεί να αποτελέσει κινητήρια δύναμη για αλλαγή. Ένας κόσμος, στον οποίον ο άνθρωπος και η φύση συνυπάρχουν εποικοδομητικά, συμβάλλει στη βιωσιμότητα, έχοντας αντίκτυπο στο τι θα κληρονομήσουν οι επόμενες γενιές.
Πολιτισμός, τεχνολογία και καλλιτεχνική δημιουργία: Ο πολιτισμός δομείται στις αξίες μας και αντικατοπτρίζει το πως εκφράζουμε τις αξίες μας. Ο πολιτισμός και η παιδεία συνθέτουν ένα πεδίο δράσης για τον άνθρωπο σε προσωπικό, κοινωνικό και επαγγελματικό επίπεδο. Επομένως η ποιότητα δημιουργεί τα πλαίσια για την πρόοδο του ατόμου και των ομάδων. Η σύγχρονη τεχνολογία έχει τα μέσα να συμβάλλει στα σχέδια βιωσιμότητας του πλανήτη. Η τέχνη και η δημιουργικότητα εμπνέουν και δύνανται να αφυπνίσουν, αναδεικνύοντας το νόημα της οικολογίας, της βιωσιμότητας, της συνεργασίας και της ανθρωπιάς.
Το 2025 αναλαμβάνουμε δράση, συνδέοντας το οικολογικό με το κοινωνικό και το ατομικό στοιχείο, σε μια πορεία που συμβάλλει στην ευημερία, την ενσυνειδητότητα και την αρμονία.
The Elevator Forgiveness Challenge: 100 μηνύματα Συγχώρεσης μέχρι τον 10ο Όροφο
Φαντάσου ότι μπαίνεις σε έναν ανελκυστήρα με στόχο να συγχωρέσεις 100 άτομα μέχρι να φτάσεις στον 10ο όροφο. Ναι, καλά διάβασες! Δεν χρειάζονται πολλά λόγια, αλλά μια σύντομη “ψυχική αποστολή”. Εδώ είναι μερικές γρήγορες και δημιουργικές συμβουλές για να το καταφέρεις:
1. Βρες την πρόθεση
Όταν πατάς το κουμπί για τον 10ο όροφο, αποφάσισε ότι κάθε όροφος είναι μια ευκαιρία να ελαφρύνεις την καρδιά σου. Ξεκίνα από τις μικρές πικρίες και όταν μπορείς, προχώρα στα μεγαλύτερα θέματα.
2. Μοίρασε τη Συγχώρεση.
Όροφος 1: Συγχωρώ τον εαυτό μου για κάποιο λάθος.
Όροφος 2: Συγχωρώ το άτομο που δεν κράτησε την υπόσχεσή του.
Όροφος 3: Συγχωρώ εκείνον που με έκοψε στο δρόμο.
…συνέχισε έτσι μέχρι να φτάσεις στο 10. Ανά 10 συγγνώμες, έχεις ήδη συγχωρήσει 100 ανθρώπους!
3. Χρησιμοποίησε την ανάσα σου
Πάρε βαθιά ανάσα και φαντάσου ότι η πικρία φεύγει με κάθε εκπνοή. Σκέψου τα πρόσωπα που χρειάζεται να συγχωρέσεις, και δοκίμασε να πεις στον εαυτό σου: “Σε συγχωρώ και σε απελευθερώνω.”
4. Εστίασε στα οφέλη
Θεώρησε ότι η συγχώρεση δεν είναι για τους άλλους· είναι για σένα. Μέχρι να φτάσεις στον 10ο όροφο, θα έχεις πιο ελαφριά καρδιά και καθαρό μυαλό.
5. Χαμογέλα όταν ανοίγει η πόρτα
Μόλις φτάσεις στον προορισμό σου, βγες από τον ανελκυστήρα με ένα χαμόγελο. Έχεις μόλις πετύχει κάτι που πολλοί θεωρούν αδύνατο!
Μετατρέποντας την καθημερινότητα σε ευκαιρία για αυτοβελτίωση, το ασανσέρ δεν είναι πλέον απλά ένα μέσο μεταφοράς αλλά μια μεταφορική πορεία προς τη γαλήνη. Ποιος ξέρει; Ίσως στον επόμενο ανελκυστήρα, εμπνεύσεις και άλλους να συγχωρούν!
Δοκίμασέ το και πες μας πώς πήγε. Ποιον συγχώρεσες σήμερα;
Y.Γ: H ιδέα για το Elevator Forgiveness Challenge είναι της γράφουσας. Το κείμενο δημιουργήθηκε μετά από συνομιλία μου με το γλωσσικό μοντέλο ChatGPT, με διάθεση για κάποιου είδους “παιχνίδι” εξοικείωσης με τη συγχώρεση. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη δύναμη της Συγχώρεσης, στείλε μου μήνυμα. Στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση.
Σε άρθρο δημοσιευμένο στο Harvard Health Publishing στις 12.2.2021, εξηγείται η αξία της συγχώρεσης. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει βρεθεί σε θέση να πράξουν κακό σε βάρος του, σε χώρο εργασίας, σε φιλικό περιβάλλον ή σε συγγενικό κύκλο. Το να παραμένει ένα άτομο σε αυτές τις συμπεριφορές που δέχτηκε και τα αντίστοιχα αρνητικά συναισθήματα, μπορεί να επιβαρύνει την υγεία του.
Ο Dr. Tyler VanderWeele (Co-director of the Initiative on Health, Religion, and Spirituality at Harvard University.), λέει ότι το να συγχωρεθεί ένα άτομο που έχει βλάψει εσένα δεν είναι σε καμιά περίπτωση εύκολο, αλλά το να παραμένεις σε αυτά τα γεγονότα και να τα αναβιώνεις συνεχώς μπορεί να γεμίσει το νου σου με αρνητικές σκέψεις και καταπιεσμένο θυμό. Από την άλλη, όταν μαθαίνεις να συγχωρείς, δεν είσαι πια στην παγίδα από παρελθοντικές πράξεις άλλων και μπορείς τελικά να νιώσεις την ελευθερία, μας λέει.
Υπάρχουν δυο πλευρές της συγχώρεσης: η πλευρά της απόφασης και η πλευράς του συναισθήματος. Η πλευρά της απόφασης εμπεριέχει συνειδητή επιλογή αντικατάστασης της άρρωστης θέλησης από την καλή θέληση και αυτό σύμφωνα με τον Dr. Tyler VanderWeele, είναι συχνά κάτι πιο γρήγορο και ευκολότερο να επιτευχθεί. Η συναισθηματική συγχώρεση από την άλλη, είναι πολύ δυσκολότερη και διαρκεί περισσότερο, καθώς τα συναισθήματα επιστρέφουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα επειδή όταν αναλογίζεσαι το άτομο που σε έθιξε, αυτό πυροδοτεί τη μνήμη ή ακόμα μπορεί να ‘υποφέρεις’ από τις δυσμενείς επιπτώσεις αυτού του γεγονότος, εξηγεί ο Dr. Tyler VanderWeele.
Η συγχώρεση στην πράξη, μπορεί να έχει δυνατά οφέλη για την υγεία σου. Σύμφωνα με το κείμενο στο Harvard Health Publishing, έρευνες και δοκιμές υποδεικνύουν ότι η συγχώρεση σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους, εχθρικότητας, μειωμένη χρήση ουσιών, υψηλότερη αυτοεκτίμηση και μεγαλύτερη ευχαρίστηση στη ζωή του ανθρώπου.
Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που νιώθουμε ότι βρισκόμαστε σε αδιέξοδο, παγιδευμένοι σε συναισθήματα που μας βαραίνουν. Σε αυτό εδώ το σημερινό κείμενο, αγγίζω το αίσθημα της ζήλιας, σε σχέση με την αξία της συγχώρεσης. Η ζήλια είναι ένα από αυτά τα συναισθήματα που βαραίνουν κάποιους ανθρώπους. Κάποιες φορές η σύγκριση μας κάνει να νιώθουμε ανεπαρκείς, εγκλωβισμένοι στην ιδέα ότι κάτι μας λείπει. Όμως, αυτό που συχνά παραβλέπουμε είναι πως η ζήλια είναι ένα σήμα από την ψυχή μας. Ένας ψίθυρος που μας καλεί να κοιτάξουμε βαθύτερα μέσα μας.
Σε αυτές τις στιγμές, η συγχώρεση – τόσο προς τον εαυτό μας όσο και προς τους άλλους – μπορεί να είναι το κλειδί για να βρούμε διέξοδο. Η συγχώρεση δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά έκφραση δύναμης. Είναι η απόφαση να απελευθερώσουμε το βάρος που μας καθηλώνει και να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να προχωρήσει. Συγχωρώ σε κάποιες περιπτώσεις σημαίνει αφήνω ελεύθερο χώρο. Όχι απαραίτητα μόνο για το άλλο άτομο, αλλά πρώτα απ’ όλα, για τον εαυτό μας.
Όταν νιώθεις τη ζήλια να σε κατακλύζει, δοκίμασε να σταθείς για σε ησυχία με αυτό το συναίσθημα. Ρώτησε τον εαυτό σου: Τι πραγματικά ζηλεύω; Τι μου δείχνει αυτό το συναίσθημα για τις δικές μου ανάγκες και επιθυμίες; Συχνά, η ζήλια είναι ένα καθρέφτισμα των ονείρων που έχουμε εγκαταλείψει ή των φόβων που κρατάμε μέσα μας.
Η συγχώρεση μπορεί να ξεκινά από τη συνειδητοποίηση. Δε σημαίνει πως πρέπει να αγνοήσουμε τις πληγές μας ή να αποδεχτούμε άδικες συμπεριφορές. Σημαίνει ότι επιλέγουμε να μην αφήσουμε τις πληγές αυτές να καθορίσουν την πορεία μας. Σημαίνει ότι μαθαίνουμε να βλέπουμε τους άλλους με κατανόηση, να αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες τους, όπως αναγνωρίζουμε τις δικές μας.
Η δύναμη της ουσιαστικής συγχώρεσης είναι μεταμορφωτική. Μας απελευθερώνει από τα δεσμά της ζήλιας, της οργής και του φόβου, και μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε τη ζωή με νέα μάτια. Να θυμάσαι: η συγχώρεση είναι πρωταρχικα ένα πολύτιμο δώρο που μπορείς να προσφέρεις σε εσένα.
Αν νιώθεις πως είσαι σε αδιέξοδο, θυμήσου: κάθε αδιέξοδο είναι μια ευκαιρία για συνειδητοποίηση. Μπορεί να σε οδηγήσει σε μονοπάτια που ποτέ δεν φανταζόσουν. Και ίσως, η συγχώρεση να είναι το φως που θα σου δείξει την έξοδο από το σκοτάδι. Εμπιστεύσου την πορεία, ακόμα κι αν δεν βλέπεις ακόμη τον δρόμο μπροστά σου. Κάποια στιγμή είναι πιθανό αυτόν το δρόμο να τον δεις να φωτίζεται. Με αγάπη.
Y.Γ: Το κείμενο δημιουργήθηκε μετά από συνομιλία μου με το γλωσσικό μοντέλο ChatGPT. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη δύναμη της Συγχώρεσης, επιφυλάσσομαι. Στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση.
Καθώς μπαίνουμε στον Νοέμβριο, αφήνουμε πίσω το καλοκαίρι και είναι ευκαιρία να μπούμε σταδιακά σε μια πιο ήρεμη, στοχαστική περίοδο. Ο μήνας αυτός μοιάζει με «πέρασμα»: ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο κλείσιμο του χρόνου και στην απαλή προετοιμασία για τον καινούργιο που έρχεται. Είναι ο μήνας που μας καλεί να κάνουμε παύση, να αναλογιστούμε και να επιχειρήσουμε έναν απολογισμό του 2024.
Αυτός ο απολογισμός δεν χρειάζεται να είναι αυστηρός. Στην πραγματικότητα, τον Νοέμβριο μπορούμε να προσφέρουμε στον εαυτό μας κάτι πολύ σημαντικό: την αυτο-συμπόνια. Η ενδοσκόπηση που στηρίζεται στην αγάπη για τον εαυτό μας, μάς βοηθά να δούμε τα πράγματα με πιο καθαρό μάτι, αναγνωρίζοντας τόσο τις επιτυχίες όσο και τις δυσκολίες της χρονιάς.
Τι Πήγε Καλά; Τι Χρειάζεται Βελτίωση;
Πριν βιαστούμε να κρίνουμε αυστηρά, ας κοιτάξουμε πρώτα τα θετικά μας βήματα. Τι πετύχαμε φέτος; Ποιες ήταν οι μικρές και μεγάλες μας νίκες; Συχνά, τα καλά περνούν στο περιθώριο, χαμένα μέσα στις υποχρεώσεις και στις αγωνίες της καθημερινότητας. Όμως είναι σημαντικό να τα αναγνωρίσουμε και να τα γιορτάσουμε, γιατί αυτά είναι που μας δίνουν δύναμη και ενέργεια.
Κι έπειτα, ας σκεφτούμε: Τι είναι αυτό που χρειάζεται βελτίωση; Υπάρχουν πράγματα που, ίσως, δεν εξελίχθηκαν όπως θα θέλαμε; Μήπως χρειάζεται να αλλάξουμε τροχιά, να θέσουμε νέα όρια ή να αναδιαμορφώσουμε τους στόχους μας; Αυτή η αξιολόγηση δεν σημαίνει απόρριψη, αλλά αναγνώριση του ότι είμαστε σε συνεχή διαδικασία ανάπτυξης.
Ενδοσκόπηση και Αυτοπροσδιορισμός: Μια Πράξη Αυτό-συμπόνιας
Η ενδοσκόπηση δεν είναι απλώς μια διαδικασία αξιολόγησης. Είναι, πάνω απ’ όλα, μια πράξη αυτό-συμπόνιας και ενσυναίσθησης προς τον εαυτό μας. Ενσυναίσθηση για το πώς πραγματικά νιώθουμε και τι μας αναλογεί, τι χώρος υπάρχει; Συχνά, είμαστε οι πιο αυστηροί κριτές μας. Όμως, το να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι ευάλωτος και να αναγνωρίσουμε τα όρια μας είναι το πρώτο βήμα για να φτάσουμε εκεί που πραγματικά θέλουμε.
Ας σταθούμε, λοιπόν, με κατανόηση απέναντι σε όσα βιώσαμε, προσφέροντας στον εαυτό μας το ίδιο θετικό μοίρασμα που δείχνουμε στους ανθρώπους που αγαπάμε. Ας δούμε τον Νοέμβριο σαν μια ευκαιρία να δώσουμε το ίδιο είδος αποδοχής στον εαυτό μας, ακόμα και όταν κάτι δεν πήγε όπως το είχαμε σχεδιάσει. Μπορούμε επίσης να αναλογιστούμε τι μαθήματα λάβαμε από τις ποικίλες διαδικασίες, ώστε να δημιουργήσουμε μια πιο καθαρή εικόνα για τον εαυτό μας.
Νέα Σχέδια και Προσφορά
Όσο κάνουμε την ενδοσκόπησή μας, ίσως νιώσουμε την ανάγκη για νέα σχέδια. Η πορεία προς τα εμπρός δεν σημαίνει απαραίτητα «σβήνω και γράφω ξανά», αλλά, πολλές φορές, «ξαναγράφω με πιο ξεκάθαρη πένα». Αυτή η διαδικασία, όταν γίνεται με αυτό-συμπόνια και ενσυναίσθηση, μπορεί να μας οδηγήσει σε νέες, θετικές αλλαγές – είτε πρόκειται για μικρές βελτιώσεις, είτε για νέες πορείες και οράματα.
Κι ας μην ξεχνάμε την προσφορά, μια αξία που ενισχύεται τόσο από την προσωπική ενδυνάμωση όσο και από την ενσυναίσθηση. Μοιραζόμαστε τα δικά μας μαθήματα, ενθαρρύνουμε και στηρίζουμε τους γύρω μας. Μπορεί ο Νοέμβριος να φέρνει μια εσωστρέφεια, αλλά μέσα σε αυτήν μπορούμε να αντλήσουμε και το φως που θα μοιραστούμε.
Ας κάνουμε, λοιπόν, τον Νοέμβριο έναν μήνα ειλικρίνειας με τον εαυτό μας, έναν μήνα αποδοχής και αυτό-συμπόνιας, ώστε να κλείσουμε το 2024 με μια αίσθηση πληρότητας και να βαδίσουμε με εμπιστοσύνη στο μέλλον που έρχεται.
“Awe is the feeling of being in the presence of something vast that transcends your current understanding of the world.”
Dacher Keltner, AWE, The New Science of Everyday Wonder and How It Can Transform Your Life.
Δέος είναι η αίσθηση του να βρίσκεσαι μπροστά σε κάτι τεράστιο που ξεπερνά την ‘τρέχουσα’ κατανόησή σου για τον κόσμο. Σε αυτή την προσέγγιση έχουν καταλήξει, ερευνητές σε πανεπιστήμιo στην Καλιφόρνια, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις αρχές της ανθρώπινης ιστορίας, το δέος σχετιζόταν με τα συναισθήματα προς τα θεϊκά όντα, όπως τα πνεύματα που πίστευαν, οι ελληνικές οικογένειες, ότι φρουρούσαν τις τύχες τους, μας λέει σε άρθρο του ο Dacher Keltner, Ph.D., Καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Berkeley, στην Καλιφόρνια. Εδώ και κάποια χρόνια, τολμώ να πω, παρακολουθώ την έρευνα σχετικά με αυτό που στα αγγλικά αποκαλείται ‘awe’, και που στα ελληνικά προσεγγίζεται με τη λέξη ‘δέος’. Από παιδί θυμάμαι να μένω έκθαμβη μπροστά σε όμορφα γεγονότα, σε λουλούδια, σε θεατρικές παραστάσεις, σε παιχνίδια ή σε πίνακες ζωγραφικής. Με τα χρόνια αποκαλούσαμε αυτό το βίωμα κάποιες φορές θαυμασμό, κάποιες άλλες ως δέος. Ειλικρινά μου κεντρίζει το ενδιαφέρον. Θυμάμαι έντονα πως μια από τις πιο χαρακτηριστικές σχετικές εμπειρίες ήταν μπροστά από το καλλιτεχνικό έργο V≠L, του Ryoji Ikeda, το οποίο είχα δει σε μια έκθεση στο Παρίσι, πριν από πολλά έτη. Αρκετές φορές αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που με κάνει να πάω σε συναυλία ή σε παράσταση χορού ή θεάτρου. Συχνά καταλήγω σε αυτή την απάντηση, είναι το δέος, αυτό το αίσθημα της εμπειρίας για τον άνθρωπο σε προσωπικό ή και συλλογικό πλαίσιο.
Σύμφωνα με άρθρο του D. Keltner, μια επανάσταση στην κατανόηση του δέους ξεκίνησε το 1757, χάρη στον Ιρλανδό φιλόσοφο Edmund Burke. Στο “A Philosophical Inquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful”, ο Burke εξήγησε πώς νιώθουμε το «Yψηλό -(Sublime)» (δέος) όχι μόνο κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετουργιών ή σε κοινωνία με τον Θεό, αλλά σε καθημερινές αντιληπτικές εμπειρίες όπως ακρόαση βροντής, συγκίνηση από τη μουσική ή βλέποντας επαναλαμβανόμενα μοτίβα φωτός και σκοταδιού. Με βάση αυτά, το δέος υπάρχει στην καθημερινή ζωή. Σε μεταγενέστερες μελέτες, ανακαλύφθηκε ότι το δέος οδηγεί τους ανθρώπους στο να συνεργάζονται, και να μοιράζονται πόρους, τα οποία είναι, κατά μια έννοια, προϋποθέσεις για τη συλλογική μας ζωή. Επίσης, άλλες μελέτες έχουν εξηγήσει τη σχέση δέους-αλτρουισμού. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η παρουσία σε «μεγάλα πράγματα» δημιουργεί έναν πιο μετριοπαθή, λιγότερο ναρκισσιστικό εαυτό, που καλλιεργεί μεγαλύτερη καλοσύνη προς τους άλλους ανθρώπους μέσα στην κοινωνία.
Μια πρώτη απάντηση, λοιπόν, στο ερώτημα «Γιατί δέος;» έρχεται, κατά το άρθρο του D. Keltner, ‘Why Do We Feel Awe?’, στο επίκεντρο. Στην πορεία της εξέλιξής μας, ως ανθρώπινο είδος κυνηγήσαμε, αναπαραχθήκαμε, μεγαλώσαμε ευάλωτους απογόνους, κοιμηθήκαμε, πολεμήσαμε και παίξαμε σε κοινωνικές συλλογικότητες, μας αναφέρει ο καθηγητής D. Keltner. Αυτή η στροφή σε πιο συλλογική ζωή, απαιτούσε μια νέα πράξη εξισορρόπησης μεταξύ της ικανοποίησης του ατομικού συμφέροντος και ενός προσανατολισμού προς την υποστήριξη της ευημερίας των άλλων μελών μιας κοινότητας. Το να βιώνουμε δέος ενδεχομένως να μας βοήθησε στο να κάνουμε αυτή τη στροφή. Ενώ οι σύντομες εμπειρίες δέους επαναπροσδιορίζουν τον εαυτό μας ως προς το συλλογικό και προσανατολίζουν τις πράξεις μας προς όφελος και των άλλων ανθρώπων. Μια δεύτερη απάντηση στην ερώτηση “Γιατί δέος;” Σχετίζεται με το τι κάνει το δέος για εσάς στην παρούσα στιγμή. Και εδώ, η επιστήμη αποδεικνύεται ξεκάθαρη: Στιγμιαίες εμπειρίες δέους διεγείρουν τo θαυμασμό και την περιέργεια, λένε οι έρευνες.
Οι γονείς το γνωρίζουν εδώ και καιρό, περιγράφει στο άρθρο του, ο D. Keltner. Συχνά παρακολουθούν το τετράχρονο παιδί τους που θαυμάζει τα αντικείμενα στον κόσμο, σε μια διαρκή κατάσταση δέους, εμποτίζοντας τους με ατελείωτες ερωτήσεις «γιατί;». Οι βιογράφοι ανακαλύπτουν το δέος συνήθως στις μελέτες τους για τους καινοτόμους. Το δέος οδηγεί τους ανθρώπους σε ανακαλύψεις και νέες τεχνολογίες που αλλάζουν το υπάρχον παράδειγμα. Τέτοιες ήταν οι περιπτώσεις του Δαρβίνου και του Αϊνστάιν. Ο D. Keltner μας λέει ότι οι μελέτες στο Berkeley, διαπιστώνουν ότι η απλή παρακολούθηση σύντομων βίντεο με εκτεταμένες εικόνες της Γης οδηγεί τους ανθρώπους να καταλήξουν σε πιο πρωτότυπα παραδείγματα όταν τους ζητείται να ονομάσουν αντικείμενα από μια συγκεκριμένη κατηγορία (π.χ. “έπιπλα”), για να βρουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για αφηρημένες ζωγραφιές ή να επιμείνουν περισσότερο σε δύσκολα παζλ. Το δέος μπορεί επίσης να είναι σημαντικό για την καλή υγεία. Η εστίαση στο εργαστήριό στο Berkeley, είναι σε έναν κλάδο του ανοσοποιητικού συστήματος που είναι γνωστός ως σύστημα κυτοκινών. Οι κυτοκίνες είναι χημικοί αγγελιοφόροι που συχνά παράγονται από κύτταρα σε κατεστραμμένο ιστό. Πολλές κυτοκίνες προκαλούν μια ανταπόκριση, η οποία είναι σημαντική για την καταστροφή παθογόνων μικροοργανισμών και την επούλωση τραυμάτων. Από την άλλη, η ψυχολογία ανακαλύπτει ότι μια υπερδραστήρια απόκριση κυτοκίνης καθιστά ένα άτομο χρόνια άρρωστο και ευάλωτο σε ασθένειες. Με βάση τα ευρήματα σχεδιάζονται τα εργαστήρια, οι ενημερώσεις και οι εκπαιδεύσεις με σκοπό το καλό για την κοινωνία.
Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο «η επιστήμη» και «η τέχνη» του δέους μελετώνται σε σχετικά εργαστήρια στο Πανεπιστήμιο του Berkeley. «Διαθέστε χρόνο για να σταματήσετε και ανοίξτε το μυαλό σας σε εκείνα τα πράγματα που δεν καταλαβαίνετε πλήρως. Θα είστε το καλύτερο για αυτό — και, καθώς τα δικά σας αισθήματα δέους δημιουργούν κυματισμούς μέσα από πράξεις καλοσύνης, το ίδιο θα κάνουμε και εμείς οι υπόλοιποι.», προτρέπει ο συγγραφέας του άρθρου, αναφερόμενος στην καλή επίδραση του δέους στους ανθρώπους και στις κοινωνικές σχέσεις.
Εσύ σε ποιες στιγμές της καθημερινής σου ζωής βιώνεις το «δέος»;
Υπερπληροφόρηση, κόπωση, burn-out, stress, δυσφορία… Ακούω καθημερινά ανθρώπους να μιλούν για τις σκοτεινές στιγμές της ημέρας, μετά ανία, κούραση, δυσχέρεια στις ανθρώπινες σχέσεις, αδυναμία να τεθούν κάποια «λειτουργικά» όρια. Αυτά είναι κάποια από τα καίρια ζητήματα που αναφέρονται σε καθημερινή βάση. Σε αυτό το μείγμα δυσάρεστων εμπειριών, κάποτε προστίθεται και η παραίτηση: «Τι κάνω τώρα;», «Άσε δεν είναι για εμένα», «Πάει, πέρασαν τα χρόνια», και άλλα παρόμοια. Τα νέα λένε ότι μπορείς να κάνεις κάτι και ότι έχεις επιλογές. Εδώ και κάποιους μήνες έχω ανοίξει διάλογο με έμφαση στη διαχείριση του στρες. Αυτόν τον μήνα φωτίζω το στοιχείο της αυτοφροντίδας ως επιλογή για ανταπόκριση στο στρες και άλλες δυσάρεστες καταστάσεις της καθημερινότητας. Σε άρθρο που βρήκα δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα Harvard Business Review, μέσα από την πολυετή εμπειρία της, η Alyssa F. Westring μιλάει για τρία εργαλεία που μπορεί να βοηθήσουν ανθρώπους να δουν με διαφορετικό τρόπο την καθημερινότητα και να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις, ανάλογα με το προσωπικό τους δυναμικό και τα δικά τους χαρακτηριστικά. Τι προτείνει:
Όρισε την αυτοφροντίδα με τους δικούς όρους.
Δεδομένης της πληθώρας συμβουλών για την αυτοφροντίδα, οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν την καθημερινότητα με ένα σύνολο υποθέσεων σχετικά με το πώς πρέπει να είναι η ευεξία. Αλλά, σύμφωνα και με την A. F. Westring μόνο εσείς μπορείτε να καθορίσετε τι χρειάζεται το μυαλό, το σώμα και το πνεύμα σας για να ευδοκιμήσουν. Αυτή η προσέγγιση με βρίσκει σύμφωνη, για το λόγο αυτόν και την αναφέρω. Ίσως θέλετε να δείτε μια ταινία, να αρχίσετε ψυχοθεραπεία, ή να απέχετε από τα social media. Για να καταλάβετε τι χρειάζεστε, ξεκινήστε παρατηρώντας απλώς πότε αισθάνεστε αναζωογονημένοι ή «άδειοι». Προτείνει να ψάξετε να βρείτε τα μοτίβα. Για απράδειγμα, τι σε κάνει να νιώθεις καλά; Τι σας κάνει να αισθάνεστε καταβεβλημένοι και ανήσυχοι; Στη συνέχεια, σημειώνει: Αρχίστε να δημιουργείτε τη δική σας κατανόηση για το πώς σας φαίνεται η αυτοφροντίδα.
Έλεγξε τον τρόπο σκέψεις τύπου όλα-ή-τίποτα.
Παρατηρήστε πώς σκέφτεστε να αφιερώσετε χρόνο στον εαυτό σας. Μήπως σκέφτεστε ότι πρέπει να αναθεωρήσετε πλήρως τον τρόπο ζωής σας; Όπως γλαφυρά περιγράφει, κάποιοι πιστεύουν ότι πρέπει να μεταβούν από τη στέρηση ύπνου και την εξάντληση, σε γκουρού υγείας και φυσικής κατάστασης μέσα σε μια νύχτα. Η ιδέα να κάνουν κάτι λιγότερο από μια καθολική μεταμόρφωση της ζωής, οδηγεί στο να αποφεύγουν να κάνουν οποιεσδήποτε αλλαγές. Κατά την A. F. Westring, το να παρατηρήσετε εάν ασχολείστε με τη σκέψη του όλα-ή-τίποτα είναι το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας πιο ρεαλιστικής νοοτροπίας. Από εκεί, μπορείτε να αρχίσετε να εξερευνάτε μικρές, εφικτές αλλαγές που λειτουργούν στο πλαίσιο ολόκληρης της ζωής σας. Καθώς μαθαίνετε τι λειτουργεί και τι όχι, η περιέργεια και η αυτό-συμπόνια, μας λέει, είναι εξαιρετικές εναλλακτικές λύσεις για τη σκέψη του όλα-ή-τίποτα και τείνουν να επιφέρουν μακροχρόνιες αλλαγές.
Αναζήτησε ευκαιρίες για ενσωμάτωση.
H προτεραιότητα στην ευεξία είναι κάτι που πρέπει να κάνουμε ξεχωριστά από τους άλλους τομείς της ζωής μας; H A. F. Westring, προτρέπει να σκεφτείτε πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο χρόνος αυτοφροντίδας για να εμπλουτίσετε την καριέρα σας (π.χ μια συνάντηση περιπάτου με έναν συνάδελφο ή μέντορα αντί για μια κλήση Zoom), να υποστηρίξετε την κοινότητά σας (μαζεύοντας σκουπίδια στη γειτονιά) ή να ενισχύσετε άλλες σχέσεις της ζωής σας μέσω κοινών δραστηριοτήτων. Αλλάζοντας τον τρόπο που σκέφτεστε για την αυτοφροντίδα, μπορείτε να κάνετε σταδιακές και ουσιαστικές αλλαγές που σας φέρνουν μεγαλύτερη ειρήνη, ενέργεια και χαρά. Με αυτόν τον τρόπο, μπορείτε να ζήσετε μόνοι σας αυτό που, σύμφωνα με τη συγγραφέα του άρθρου, έχει δείξει ξεκάθαρα η έρευνα – ότι οι επενδύσεις στην ευημερία σας, μπορούν πραγματικά να ενισχύσουν και την επαγγελματική σας επιτυχία.
Είναι δυνατό να δημιουργήσετε αρμονία στους διάφορους τομείς της ζωής, αλλά ενδεχομένως να χρειάζεται να διερευνήσετε τις προκλήσεις, να αναθεωρήσετε απόψεις, να κάνετε δράσεις και να δοκιμάσετε τα αποτελέσματα.
